झापा–५ को महासङ्ग्राम: ‘विरासत’ र ‘विद्रोह’ बीच रोचक प्रतिष्पर्धा

काठमाडौं। नेपाली राजनीतिका दुई ध्रुव—एउटा ७३ वर्षको खारिएको अनुभव, अर्को ३५ वर्षको आक्रामक जोश। आगामी फागुन २१ गते हुने निर्वाचनमा देशभरका १६५ निर्वाचन क्षेत्रमध्ये सबैको नजर एउटै क्षेत्रमा अडिएको छ, त्यो हो झापा निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ५। यो केवल एउटा भूगोलको चुनाव मात्र होइन, यो नेपाली राजनीतिका दुई फरक युग र दुई फरक चिन्तनबीचको ऐतिहासिक टक्कर हो।

एकातिर छन्, नेकपा एमालेका अध्यक्ष तथा पूर्व प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली। २०२८ सालको झापा विद्रोहबाट राजनीतिमा होमिएका ओलीले आफ्नो जीवनको १४ वर्ष जेलको कालकोठरीमा बिताएका छन्। उनी नेपाली राजनीतिका यस्ता ‘लिजेन्ड’ हुन् जसले २०४८ सालदेखि यही क्षेत्रलाई आफ्नो राजनीतिक किल्ला बनाउँदै आएका छन्। ८ औँ पटक चुनाव भिड्दै गरेका ओलीका लागि झापा–५ एउटा यस्तो आधार इलाका हो, जहाँ उनले २०७९ को निर्वाचनमा झन्डै ५६ प्रतिशत मतसहित २८ हजारभन्दा बढीको फराकिलो अन्तरले विजय हासिल गरेका थिए। ओलीको यो शक्ति उनको पार्टी संगठन र उनले वर्षौँदेखि जनतासँग गाँसेको भावनात्मक सम्बन्धमा अडिएको छ।

तर, यो पटक ओलीको अगाडि खडा भएका छन्— बालेन्द्र शाह अर्थात् बालेन। काठमाडौँको मेयर पदबाट राजीनामा दिएर राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको तर्फबाट भावी प्रधानमन्त्रीको उम्मेदवारका रूपमा अगाडि सारिएका बालेनको उमेर र ओलीको संसदीय अनुभवको अवधि झन्डै उस्तै छ। पेशाले स्ट्रक्चरल इन्जिनियर र र्‍यापर बालेनले २०७९ को स्थानीय चुनावमा काठमाडौँको ‘सिस्टम’ हल्लाएर सबैलाई चकित पारेका थिए। उनको ‘डोजर राजनीति’ र सार्वजनिक सम्पत्ति फिर्ता गर्ने अभियानले उनलाई देशव्यापी रूपमा युवाहरूको ढुकढुकी बनाएको छ। २०६४ बाहेक सबै निर्वाचनमा अपराजित रहेका ओलीको गढमा छिर्नु बालेनका लागि ठुलो चुनौती त हो नै, तर यो एक रोचक अवसर पनि हो।

यस पटकको चुनाव विगतको भन्दा बिल्कुलै फरक छ। यसको मुख्य कारण हो— वि.सं. २०८२ भदौ २२ र २३ गते भएको ऐतिहासिक ‘जेन–जी’ (Gen Z) आन्दोलन। सामाजिक सञ्जालमा लगाइएको प्रतिबन्ध र बढ्दो भ्रष्टाचारको विरुद्धमा सुरु भएको त्यो विद्रोहमा ७६ जना नेपाली युवाहरूले ज्यान गुमाए। सोही जनलहर र दबाबका कारण ९ सेप्टेम्बर २०२५ मा केपी शर्मा ओलीले प्रधानमन्त्री पदबाट राजीनामा समेत दिनुपरेको थियो। बालेन शाहले अहिले त्यही आन्दोलनको राप, युवाहरूको आक्रोश र परिवर्तनको चाहनालाई आफ्नो चुनावी एजेन्डा बनाएका छन् भने ओली आफ्नो विकासको विरासत र स्थिरताको र मौसमी मुलुक को स्वाधिनता को नारा लिएर मैदानमा उत्रिएका छन्।

तथ्याङ्कलाई हेर्ने हो भने झापा–५ मा मतदाताको संरचना निकै चाखलाग्दो छ। कुल १ लाख ६३ हजार मतदातामध्ये ५५ प्रतिशतभन्दा बढी मतदाता ४५ वर्ष मुनिका छन्। १८ देखि २९ वर्षका ३५ हजार युवाहरू र ३० देखि ४५ वर्षका ५३ हजार मतदाताहरूको हातमा यसपालि झापाको साँचो छ। ओली परम्परागत पार्टी संगठन र संगठित मतदातामा बलियो देखिन्छन् भने बालेनलाई तिनै युवा मतदाता र वैकल्पिक राजनीतिको लहरले साथ दिने अपेक्षा गरिएको छ। यद्यपि मैदानमा नेपाली कांग्रेसकी मन्दरा चिमोरिया, नेकपाकी रञ्जित तामाङ र राप्रपाका लक्ष्मी प्रसाद संग्रौला जस्ता उम्मेदवारहरू पनि छन्, तर मुख्य चर्चा र प्रतिस्पर्धा भने यी दुई प्रधानमन्त्रीका दावेदारहरूमै केन्द्रित देखिन्छ।

केपी ओलीको ‘अनुभव र विकासको निरन्तरता’ हाबी होला कि बालेन शाहले बोकेको ‘युवा विद्रोह र नयाँ आशा’ ले झापाको गढ भत्काउला? के २०८२ को आन्दोलनले नेपाली राजनीतिको दिशा सधैँका लागि बदल्नेछ? फागुन २१ को त्यो दिनले केवल झापाको प्रतिनिधि मात्र होइन, नेपालको आगामी दशकको भविष्य पनि तय गर्नेछ।